Pobyt w domach opieki społecznej staje się tematem który dotyczyć może każdego z nas, czy osoby najbliżej, która jest w podeszłym wieku lub której stan zdrowia wymaga zapewnienia całodobowej opieki.
W tym artykule znajdziesz informacje jak funkcjonują domu pomocy społecznej.
Na umieszczenie w domu pomocy społecznej składają się dwa odrębne rozstrzygnięcia – umieszczenie w domu pomocy społecznej i odpłatność za pobyt. Tak było pod rządami ustawy z 1990 r. i jest też obecnie, kiedy obowiązuje ustawa o pomocy. Jeśli idzie o stan sprzed 1 maja 2004 r. wynika to z art. 19 i 35 ustawy z 1990 r., obecnie z art. 54 i art. 59 ustawy o pomocy. Z uwagi na to, że są to dwie odrębne kwestie – umieszczenie w domu pomocy i odpłatność za pobyt mogą być rozstrzygnięte dwiema decyzjami, z których przedmiotem jednej jest umieszczenie w domu pomocy, zaś drugiej – odpłatność za pobyt w domu pomocy. Jednak obie te sprawy mogą być rozpoznane jedną decyzją, z uwagi na ścisły związek tych spraw, jedna strona postępowania i jeden organ właściwy w sprawie.
Zgodnie z art. 54 ust. 1-2a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę taką kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej.
W przypadku braku miejsc wpisuje się osobę na listę osób oczekujących, a o tym fakcie powiadamia się zainteresowanego wraz z informacją o przewidywanym terminie oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Powiadomienie o braku wolnych miejsc w domu pomocy społecznej wydane na podstawie art. 59 ust. 3 u.p.s. i nie stanowi decyzji administracyjnej, co oznacza, że nie podlega zaskarżeniu. Odwołanie nie służy od czynności organu administracji nie będącej decyzją administracyjną,
a stanowiącej czynność materialno-techniczną lub pismo informacyjne, którą jest ta informacja.
Natomiast ustalenie konkretnej daty rzeczywistego przyjęcia do oznaczonego domu pomocy społecznej nie mieści się w kompetencjach organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie umieszczenia w danym domu pomocy społecznej, lecz w zakresie działania dyrektora tej placówki, który na piśmie zawiadamia osobę zainteresowaną o terminie przyjęcia do domu.
W przypadku gdy przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej danego typu zlokalizowanego najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące, osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się na jej wniosek do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące.
Podsumowując, procedura związana z przyjęciem danej osoby do domu pomocy społecznej składa się z trzech etapów. Etap pierwszy obejmuje wydanie przez właściwy organ decyzji w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej. Etap drugi polega na wydaniu w stosunku do tej samej osoby decyzji o umieszczeniu w konkretnej placówce. Natomiast etap trzeci, tj. przyjęcie określonej osoby do danego domu pomocy społecznej stanowi realizację decyzji wydanych we wcześniejszych etapach, przy czym podkreślenia wymaga, że w zakresie przyjęcia do domu pomocy społecznej nie wydaje się już decyzji administracyjnej, a czynność tego rodzaju posiada charakter czynności faktycznej (materialno – technicznej).
I uwaga : decyzję o skierowaniu do DPS-u wydaje zawsze organ gminy właściwej (miejsca zamieszkania) dla danej osoby w dniu jej skierowania, natomiast w przypadku decyzji o umieszczeniu obowiązuje już inna właściwość, orzeka organ gminy prowadzącej dany DPS. Z powyższego wynika zatem, iż może być to ten sam organ, jak i dwa różne organy.
Kto jest obowiązany do pokrywania opłat za DPS
Przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę odpłatności za pobyt w DPS do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, a nadto określa podmioty obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS oraz kolejność, w jakiej obowiązek ten na nich spoczywa. Na gruncie przepisów u.p.s. istnieje zatem ustawowy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Powstaje on z chwilą umieszczenia osoby uprawnionej w DPS i obciąża określony w u.p.s. krąg osób. Zakres tego obowiązku, a więc w istocie wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w DPS i sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Obowiązek ten spoczywa przede wszystkim na mieszkańcu DPS. Jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. UWAGA : Powyższy obowiązek obciąża ww. osoby niezależnie od cech wspólnego zamieszkiwania z osobą która ma być umieszczona w DPS. Zobowiązanie to oparte jest zatem na określonych więzach. W ostatniej kolejności powyższy obowiązek spoczywa na gminie, zgodnie z zasadą pomocniczości.
Decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
Obowiązek poniesienia kosztów pobytu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej obejmuje należność za cały okres jej faktycznego pobytu tj. od momentu umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej.
W sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, rolą organu prowadzącego postępowanie jest poszukiwanie osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które zyskują status stron w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt.
Kolejność ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej określona w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jest wynikiem obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego w pierwszej kolejności zobowiązanym do ponoszenia opłat są zstępni w tym samym, najbliższym stopniu, przed zstępnymi w dalszym stopniu. Oznacza to, że w pierwszej kolejności do ponoszenia opłat za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej zobowiązane są jego dzieci. Dopiero w sytuacji gdy zobowiązani w bliższej kolejności nie są w stanie ponieść, uwzględniając stosowne uregulowania w tym zakresie, pełnej wysokości opłat, to można dochodzić w pozostałym zakresie opłat od zobowiązanych w dalszym stopniu, tj. wnuków.
Opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych. Na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa.
Ustawodawca restrykcyjnie potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.
Prawidłowy sposób ustalenia opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.
Organ I instancji ma obowiązek wezwać do przedstawienia przez osobę zobowiązaną stosownych dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów i wydatków, i w przypadku ich otrzymania ustalić, które z wymienionych wydatków są wydatkami koniecznymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej.